S³owacja
S³owacja jest pañstwem le¿±cym w Europie ¦rodkowej. Graniczy na wschodzie z Ukrain±, na po³udniu z Wêgrami, na po³udniowym zachodzie z Austri±, na pó³nocnym zachodzie z Czechami oraz na pó³nocy z Polsk±. Nie posiada dostêpu do morza. Najwy¿szym szczytem jest Gerlach (2665 m n.p.m). Jest krajem dobrze zagospodarowany pod wzglêdem turystycznym. Tatry oraz Beskidy stwarzaj± doskona³e warunki do wypoczynku. Tury¶ci przyje¿d¿aj± tu ze wzglêdu na urzekaj±ce widoki gór, malownicze jeziora, tajemniczy ¶wiat jaskiñ, a tak¿e mo¿liwo¶æ k±pieli w basenach z wod± termaln±, które maj± tu naprawdê dobre zaplecze.
Niezale¿nie od oficjalnego podzia³u terytorialnego S³owacja dzieli siê na regiony, ukszta³towane na przestrzeni dziejów a szczególnie w okresie Królestwa Wêgierskiego. Pomiêdzy regionami wystêpuj± ró¿nice w zakresie tradycji, zwyczajów i kultury. Wyró¿nia siê nastêpuj±ce regiony: Bratislava, Gemer, Horehronsko, Liptov, Novohrad, Orava, Poddunajsko, Pohronie, Ponitrie, Ponitrie Kysuce, Povazie, Saris, Spis, Turiec, Zahorie i Zemplin.
Atrakcje turystyczne
Ma³e Karpaty
Ma³e Karpaty (Malé Karpaty) to niezbyt rozleg³e, niezwykle malownicze pasmo niewysokich gór, których po³udniowe krañce dochodz± do Bratys³awy, a pó³nocne opadaj± ku dolinie Wagu jakie¶ 70 km dalej. Na urodê Ma³ych Karpat sk³adaj± siê ³agodne, w wiêkszo¶ci wapienne grzbiety poros³e bujnymi lasami li¶ciastymi i gêsto upstrzone ruinami ¶redniowiecznych zamków.
Wysokie Tatry
Monumentalny granitowy masyw piêtrz±cy siê nad Kotlin± Popradzk± jest jedyn± grup± alpejsk± w Karpatach i najmniejszym pasmem alpejskim w Europie. Wysokie Tatry (Vysoké Tatry), z powierzchni± 341 km2 (na terytorium S³owacji 260 km2) stanowi± prawdziw± esencjê alpejskich pejza¿y i przyrody.
Ni¿ne Tatry
Ni¿ne Tatry (Nízke Tatry) ci±gn± siê przez 80 km od Wielkiej Fatry na zachodzie po S³owacki Raj na wschodzie, osi±gaj±c szeroko¶æ dochodz±c± nawet do 30 km.
S³owacki Raj
Na po³udnie od Spiskiej Nowej Wsi, na granicy Spiszu i Gemeru, rozci±ga siê krasowy S³owacki Raj (Slovenský raj), jeden z najpiêkniejszych parków narodowych Europy.
S³owacki Kras
Na po³udnie od Ro¿niawy rozci±ga siê najwiêkszy w Europie ¦rodkowej obszar krasowy, objêty ochron± w granicach rezerwatu S³owacki Kras. Niespotykana ró¿norodno¶æ form krajobrazowych i bogactwo flory i fauny, a tak¿e liczne jaskinie, czyni± z niej jeden z najatrakcyjniejszych zabytków przyrody na S³owacji.
Gejzer w Herlanach
25 km na pó³nocny wschód od Koszyc, w wiosce Herlany, znajduje siê prawdziwy europejski unikat geologiczny – gejzer wody mineralnej.
Wyhorlat
Na granicy Górnego i Dolnego Zemplinu rozci±ga siê wulkaniczne pasmo Wyhorlatu (Vihorlat), którego sto¿kowate szczyty porastaj± bujne lasy, w wiêkszo¶ci bukowe. Z nagiego wierzcho³ka najwy¿szego szczytu (Vihorlat, 1075 m) roztacza siê szeroka panorama gór z wielk± tafl± Zemplinskiej ©iravy na po³udniu i dolin Zemplínu.
Po³oniny
Na wschód od miasteczka Snina rozci±ga siê jeden z najm³odszych parków narodowych S³owacji, utworzony w 1997 r. w miejscu, gdzie potê¿ny ³uk Karpat opuszcza granice kraju. Jego nazwa pochodzi od po³onin, górskich hal ponad granic± lasu. Podobnie jak polskie Bieszczady, teren rezerwatu jest dziki i s³abo zaludniony.
Èervený kameò
2 km nad wiosk± Èasta, na skraju ogromnej polany otoczonej lasem stoi potê¿ny zamek – jeden z najlepiej zachowanych na S³owacji. Masywna budowla z czterema solidnymi basztami w naro¿ach pochodzi z XVI w. Ju¿ 250 lat wcze¶niej sta³a w tym miejscu gotycka twierdza, której w³a¶cicielami byli m.in Mateusz Czak i s³awny ród Thurzó.
Arborétum Mlyòany
8 km na po³udnie od Zlatych Moravców w kierunku na Tesárske Mlyòany, na skraju miejscowo¶ci Veska nad ®itavou rozci±ga siê „cudowny ogród” – najwiêksze s³owackie arboretum.
Èièmany
W idyllicznej, otoczonej ³agodnymi grzbietami Gór Stra¿owskich dolinie Rajèanki le¿y zjawiskowa wioska Èièmany, której ciemne drewniane cha³upy pokryte mistern± bia³± ornamentyk± tworz± widok tyle¿ niecodzienny, co unikatowy.
Zamek Orawski
10 km na pó³noc od Kubina, na prawym brzegu Orawy wyrasta 112-metrowa ska³a wapienna ukoronowana ba¶niowym zamczyskiem. Orawski zamek, przez sze¶æ wieków znany jako Árvavár, jest najwiêksz± atrakcj± w¶ród zabytków regionu.
Vlkolínec
Wioska na stromym stoku, pod szpiczastym szczytem Sidorovo (1099 m) nale¿y do najbardziej urokliwych zak±tków Liptova, których pod ¿adnym pozorem nie wolno pomin±æ. Vlkolínec, w³a¶ciwie dzielnica Ru¿omberka, nie jest skansenem, a wsi±-rezerwatem architektury, wpisan± na listê UNESCO.
Sporty i pla¿e
Park wodny
W okolicach Liptowskiego Mikulasza otwarty zosta³ Aquapark Tatralandia. Jest to jeden z najwiêkszych termalnych Aquaparków w Europie. Docelowo bêdzie tam oko³o 38 ha.
Turystyka piesza
Góry S³owacji s± bodaj najatrakcyjniejszym terenem wycieczek i wypraw górskich w Europie ¦rodkowej. £±czna d³ugo¶æ znakowanych górskich szlaków wynosi kilka tysiêcy kilometrów. Amatorom wspinaczek kraj ten oferuje równie¿ najwy¿szy szczyt ³añcucha Karpat (Gerlach, 2 655 m n.p.m.),
Turystyka rowerowa
Na S³owacji turystyka rowerowa prze¿ywa rozkwit, bowiem do naturalnie dobrych warunków (niezbyt zat³oczone drogi lokalne, zw³aszcza we wschodniej czê¶ci kraju, malownicze krajobrazy) dochodz± dzia³ania Slovenskiego Cykloklubu, maj±ce na celu budowê nowych tras i w³±czenie ich w europejsk± sieæ.
Sporty wodne
S³owacja nie ma dostêpu do morza ani wielkich jezior, jednak mimo tego jest tu wiele o¶rodków wodniackich.
Jaskinie
Na S³owacji odkryto do tej pory 3900 jaskiñ, a do zwiedzania udostêpniono 12.
Kuchnia
W dzisiejszej kuchni s³owackiej przewa¿aj± dania miêsne z sosami, knedlikami i korniszonami oraz kapust±, wiele jest równie¿ zapo¿yczeñ od s±siadów - Wêgrów, Czechów i Rusinów.
Do rangi potrawy narodowej uros³y bryndzové halu¹ky – drobne kluseczki z ciasta ziemniaczano-m±cznego podawane z bryndz± i okraszone smalcem ze skwarkami oraz ¶mietan±. Danie pochodzi z Liptowa, który s³yn±³ równie¿ z wyrobu znakomitych owczych serów. Obok znakomitej bryndzy ci±gle rosn±cym uznaniem ciesz± siê oravské korbáèiký – co¶ w rodzaju oscypków formowanych w wi±zki cieniutkich w³ókien, dostêpne w wersji solonej lub dodatkowo wêdzonej.
Do oryginalnych potraw s³owackich nale¿± liczne dania m±czne (kluski, knedle z owocami), potrawy z baraniny i dziczyzny oraz wariacje na temat kiszonej kapusty. Kuchnia wêgierska zaznaczy³a siê na S³owacji gulaszem, w tym bograczem (gulá¹ kotlikovy), paprykow± zup± rybn± halászlé i zastosowaniem ostrych przypraw: papryki i czosnku. Od Rusinów pochodz± pierogi i bliny, a od Czechów – knedliki i sma¿one karpie.
Do podstawowych potraw, dostêpnych bodaj w ka¿dej restauracji w kraju, nale¿± m.in. hemendeks (jajko na szynce), hovädzia polievka (rosó³ wo³owy), vyprá¾ený syr (sma¿ony, panierowany ¿ó³ty ser), rieberko (schabowy z ko¶ci±), rezeò (kotlet), gulá¹ (gulasz), kura (kurczak), palaèinky so zavareninou (nale¶niki z konfitur±), zákusok (ciastko) i zmrzlina (lody)
S³owacja nie jest rajem dla wegetarian. Nawet je¿eli potrawa figuruje pod nag³ówkiem bezmäsité jedlá (dania bezmiêsne), nie znaczy to, ¿e nie zawiera miêsa, a jedynie jest go znacznie mniej ni¿ zwykle. Najbardziej popularnym bezmiêsnym daniem jest vyprá¿ený syr, czyli plaster sera zapieczony w bu³ce tartej, podawany z ziemniakami i du¿± ilo¶ci± sosu tatarskiego (zapieczony z szynk± nosi nazwê plnený lub so sunkou). Warto zapamiêtaæ zwrot: som vegeterián/vegeteriánka, do którego mo¿na dodaæ nejem ani mäso ani rybu (jestem wegetarianinem/wegetariank±, nie jem ani miêsa, ani ryb).
Historia
We wczesnym ¶redniowieczu tereny S³owacji wraz z Czechami i Morawami tworzy³y tzw. Pañstwo Wielkomorawskie, na terenie którego dzia³ali m.in. ¶w. Cyryl i Metody. By³ to, oprócz XX wieku, jedyny okres w historii kraju, gdy by³ on zwi±zany administracyjnie z Czechami.
Od XI wieku tereny S³owacji stanowi³y integraln± czê¶æ Królestwa ¦w. Stefana, tworz±c jego pó³nocne komitaty. Pó³noc kraju zamieszkana by³a przez ludno¶æ pochodzenia s³owiañskiego, po³udnie za¶ stanowi³o obszar intensywnej kolonizacji szlachty wêgierskiej.
W 1526, wraz z przej¶ciem Wêgier pod w³adanie dynastii Habsburgów S³owacja sta³a siê czê¶ci± monarchii habsburskiej. Status S³owacji w obrêbie monarchii habsburskiej pozostawa³ niezmieniony nawet po reformie konstytucyjnej z 1867 roku, nadal stanowi³a czê¶æ Wêgier i nie posiada³a autonomii. Idee fixe ówczesnych panslawistów s³owackich i czeskich by³o utworzenie w ramach pañstwa Habsburgów federacji ludów s³owiañskich obejmuj±cej Czechów, S³owaków, Rusinów oraz S³oweñców, maj±cej byæ przeciwwag± dla wp³ywów niemiecko-wêgierskich w CK Monarchii.
W 1918 z powodu rozk³adu wspólnego pañstwa, pomys³ sta³ siê nieaktualny. S³owacja po³±czy³a siê wówczas – niezupe³nie dobrowolnie i ¶wiadomie – z Czechami tworz±c Czechos³owacjê. Po uk³adzie monachijskim z jesieni 1938 uzyska³a szerok± autonomiê w ramach Czecho-S³owacji (w³asny rz±d ciesz±cy siê szerokimi kompetencjami).
W latach 1939-1945 formalnie pozostawa³a niepodleg³ym pañstwem (na czele z ksiêdzem Jozefem Tiso i Vojtechem Tuk±), w rzeczywisto¶ci uzale¿niona by³a jednak od III Rzeszy. Musia³a siê jednak zrzec na korzy¶æ Wêgier swych terytoriów na po³udniu – z Koszycami w³±cznie. Bra³a udzia³ w agresji na Polskê w 1939 (w nagrodê uzyska³a kilkana¶cie polskich gmin w Karpatach) oraz wojnie niemiecko-sowieckiej 1941-1945. 29 sierpnia 1944 wybuch³o antynazistowskie powstanie, które trwa³o kilka miesiêcy. Po jego st³umieniu przez wojska niemieckie dalsze partyzanckie walki trwa³y do koñca wojny.
W 1945 roku tereny S³owacji wróci³y do federacji z Czechami na tych samych zasadach co przed 1938. W 1968 w wyniku reform "praskiej wiosny" rozszerzono autonomiê S³owacji (du¿y wp³yw na to mia³ przywódca pañstwa Alexander Dubèek, sam z pochodzenia S³owak). Pokojowy podzia³ Czechos³owacji na dwa suwerenne pañstwa nast±pi³ 1 stycznia 1993.
Afryka
Europa
![[foto2]](http://img.wakacje.pl/zdj/zdjecia_d/0/z96.jpg "[foto2]")
