Finlandia
Finlandia jest znana z nieskazitelnie czystej przyrody i jako ojczyzna Św. Mikołaja. W kraju, który jest jednym z najrzadziej zamieszkanych, przyroda jest obecna wszędzie: na wsi i w mieście, w miejscu pracy i spędzania wolnego czasu, na co dzień i od święta.
Fińskie archipelagi, które liczą ponad 60 tysięcy malowniczych wysp i wysepek, pokrywające ten kraj lasy i dziewicza przyroda nie mają sobie równych w całej Europie, a może nawet i na świecie.
Większość powierzchni kraju stanowią niziny z młodą rzeźbą polodowcową. Naturalne zachodnie i południowe granice Finlandii wyznaczają Zatoka Botnicka i Zatoka Fińska, pomiędzy którymi rozciąga się poprzecinane ciągami wzniesień morenowych Pojezierze Fińskie z 60 tys. jezior. Jeziora zajmują 188 tys km², bardzo liczne są bagna i torfowiska. W środkowej części kraju ukształtowanie terenu ma cechy południowych pojezierzy i leżących na północ wyżyn. Na północ od Koła Podbiegunowego rozciąga się Laponia Fińska, która stanowi przedgórze Gór Skandynawskich, w których znajduje się najwyższy punkt kraju, szczyt Haltiatunturi 1 328 m n.p.m.. Najniższym punktem jest wybrzeże Morza Bałtyckiego (0 m n.p.m.). Linia wybrzeża jest silnie rozwinięta, z dużą ilością małych wysepek. Lasy zajmują 69% powierzchni kraju, co stanowi najwyższy odsetek w Europie (znane fińskie przysłowie "Finlandia bez lasów byłaby jak niedźwiedź bez futra"). Na obszarach bagien, lasów i pseudotundry spotkamy 67 fińskich gatunków rodzimych. Często spotykanymi wśród rodzimych ssaków są łosie oraz renifery żyjące w stanie półdzikim na północy w Laponii.
Długość granic lądowych - 2628 km
z Rosją - 1313 km
ze Szwecją - 586 km
z Norwegią - 729 km
Atrakcje turystyczne
Północna część Finlandii składa się z dwóch krain geograficznych: Pogórza Środkowo-Fińskiego i Laponii; zajmują one łącznie 48% obszaru państwa.
Pogórze rozciąga się na północ od jezior aż po Koło Polarne, zachodnia część opada ku Nizinom Nadmorskim Zatoki Botnickiej - tam też leżą główne miasta: Oulu i Kemi, wschodnia - o bardziej urozmaiconej rzeźbie terenu - sięga pięknego regionu Kuusamo, zwanego często "Fińską Szwajcarią".
Dalej na północ – to Laponia. Jest to najbardziej dziewicza i najmniej zaludniona prowincja Finlandii. A chociaż z roku na rok przybywa turystów, obszar Laponii jest dostatecznie wielki, aby skutecznie opierać się niszczycielskim skutkom tej inwazji. Laponia pozostaje więc wciąż wielkim rezerwatem przyrody, tym bardziej fascynującym, że niemal unikalnym w naszych czasach.
Na północy każdy może znaleźć coś dla siebie. Zimą jadą tam głównie narciarze i amatorzy egzotycznego widowiska selekcji reniferów, latem pozostali turyści. Jednak wybierając się do Laponii w czerwcu lub w lipcu, trzeba obowiązkowo zaopatrzyć się w skuteczne środki przeciwko komarom i innym krwiopijnym muchom! Jeśli nie możemy zrezygnować z oglądania nie zachodzącego słońca lepiej wybrać się do Laponii nieco później. Wczesna jesień jest w tych stronach najpiękniejszą kolorystycznie porą roku i nie przypadkiem zwie się po fińsku "Rauskea-aika" - czas brązowej barwy.
Zwiedzanie Finlandii zacząć można od Kajaani, miasta znajdującego się aż 564 kilometry od Helsinek. Zapisało się ono w historii fińskiej literatury jako miasto, gdzie tworzył swą nieśmiertelną Kalevalę Elias Lönnrot, uprawiający tu skromną praktykę lekarską. Warto tu przyjechać aby być bliżej natury i jeżeli chce się znaleźć spokój i ciszę. Pociągi i autobusy jeżdżą tu rzadko. W dzień panuje tu niewielki ruch, a życie nocne nie charakteryzuje się bogactwem. Co roku na początku lipca odbywa się tutaj największy fiński festiwal poezji, podczas którego Kauppakatu, główna ulica miasta, zamienia się w tętniący życiem targ.
Kolejnym miastem wartym odwiedzenia jest największe i najważniejsze miasto fińskiej Północy - Oulu. Odgrywa czołową rolę w przemyśle komputerowym i w produkcji mikroprocesorów, jednak pamięta o swej przeszłości związanej z produkcją smoły, było ono jej światowym ośrodkiem. Zachowało się tu wiele obiektów przypominających o tym zwiedzającym.
Miasto zapisało się również chlubnie w historii kraju dzięki wielu wybitnym Finom, którzy tu się urodzili lub uczęszczali do szkół. Był wśród nich wybitny filozof - J.W. Snellman, znany filolog - M. A. Castren, słynny kompozytor - L. Medetoja, a także dwaj prezydenci: K. J. Stahlberg i K. Kallio. Warto obejrzeć ruiny zamku z 1590 roku na wysepce Linnasaari i Tuomiokirkko - klasycystyczną katedrę z początków XIX wieku zbudowaną według planów Engela (z wieży kościoła rozpościera się rozległa panorama miasta).
Rovaniemi - miasto, reklamowane jako stolica Laponii rozczarowuje swoim widokiem, który jest ponoć równie lapoński jak palma. Drewniane chaty starego Rovaniemi zostały zniszczone przez wycofujących się pod koniec II wojny światowej Niemców. Odbudowane domy to szaro-białe budynki i irytująca wręcz nowość wszystkiego dookoła. Miasto zbudowano na planie rogów renifera (wg projektu Alvara Aalto).
Niektórych ludzi do Rovaniemi zwabia jedynie możliwość przeżycia ekscytującego doświadczenia jakim jest przekroczenie koła podbiegunowego lub odwiedzenie wioski św. Mikołaja (aby znów poczuć, że ma się cztery latka).
Sporty i plaże
Raj dla kajakarzy i wędkarzy (przypominamy o posiadaniu aktualnej karty wędkarskiej pozwalającej na wędkowanie). Wędkarze muszą wykupić taką kartę w najbliższym fińskim biurze turystycznym. Koszt karty kształtuje się w granicach 80 marek - trzeba mieć ukończone 18 lat.
Finlandia z swoim relatywnie płaskim ukształtowaniem terenu ma znakomite warunki do turystyki pieszej i rowerowej. Piękna przyroda zachęca do wędrówek i jazdy konnej. Bardzo popularnym sportem Finlandii są również rajdy samochodowe, tenis.
Kuchnia
Najpopularniejsze specjały kuchni fińskiej to: karjalanpaisti - gotowane mięso, czyli gulasz oraz karjalanpiirakat - pikantne ciastka z żytnią skórką wypełnione ryżem lub jęczmiennym puddingiem.
Laponia słynie z poronkaristys - duszonego renifera, podawanego z borówkami, a prowincja Savo (szczególnie region Kuopio) z kalakukko - placka rybnego.
Fińskie kanapki (Voileipä)
Podstawowe składniki słynnych fińskich kanapek to kromki różnych gatunków chleba: pszenny, żytni, bułka i przyrumienione na maśle grzanki oraz maślane pasty, np.: masło ukręcone z drobno utartym chrzanem, ze zmiażdżonym czosnkiem, z ikrą wędzonych ryb lub kawiorem, z przetartą przez sito konserwą rybną. Do ich sporządzenia potrzebne są również: utarty ser, plasterki pasztetu, kawałki smażonej ryby, pieczonego kurczaka, ryb wędzonych, plasterki szynki lub innej wędliny oraz talarki jaj gotowanych na twardo. Do dekoracji: posiekane marynowane buraki ćwikłowe, szczypior, drobniutko posiekany lub zmiksowany kwaszony ogórek, kawałki marynowanej papryki, drobne cząstki pomarańczy i ananasa. Zestaw składników nie ma większego znaczenia. Finowie twierdzą, że wszystko tu pasuje do wszystkiego.
Historia
Pierwsze plemiona przybyłe z południa zasiedliły Finlandię około 9000 roku p.n.e. Północ została zasiedlona znacznie później przez Pralapończyków. Około 4000 roku p.n.e. rozwinęły się kultury wypalające i używające ceramiki. Z terenów nadbałtyckich zaczęły napływać ludy uprawiające ziemię. Ich potomkami są dzisiejsi Finowie.
W VII-VIII wieku znów zaczął się rozwijać intensywny handel, któremu nie zagrozili wikingowie. Ok. 750 roku założono miasto Ładoga (Vanha Laatokka) i rozpoczęli handel z Waregami. W IX wieku na terenie kraju powstały 3 księstwa: Varsinais-Suomi (Finlandia właściwa) na południu, Hame na pojezierzu i Karjala (Karelia) na wschodzie. Wszystkie fińskie plemiona w Estonii, Karelii i na Łotwie współdziałały ze sobą, ale nie utworzyły jednego organizmu państwowego. W XI wieku Wyspy Ahvenanmaa (Wyspy Alandzkie) przyjęły chrześcijaństwo.
1115 - pierwsza wyprawa krzyżowa do Finlandii pod wodzą króla szwedzkiego. Finlandia ostatecznie utraciła niepodległość w 1249 roku na 600 lat.
XV wiek był okresem względnego pokoju. Stan ten zmienił się pod koniec wieku, kiedy Księstwo Moskiewskie podbiło Nowogród. W 1495 roku słabiej uzbrojone oddziały fińskie pokonały armię rosyjską pod Viipuri (Wyborg), co uznano za cud.
XVI wiek uznaje się za najlepszy okres dziejów Finlandii. Miasta rozwijały się dzięki handlowi. W 1527 roku w wyniku reformacji kraj przeszedł na protestantyzm, co obyło się bez rozlewu krwi. W tym okresie zaczęło się rozwijać fińskie piśmiennictwo. Przetłumaczono Biblię, najpierw na język szwedzki (w 1526), później na fiński (w 1548). W 1556 roku podniesiono kraj do rangi wielkiego księstwa.
Pierwszym Wielkim Księciem Finlandii został przyszły król Szwecji Jan III Waza. Był przez Finów bardzo lubiany, ponieważ mówił po fińsku i był zwolennikiem niezależności Finlandii, czym zaniepokojony był parlament szwedzki. Gdy w 1562 roku książę zaatakował Inflanty, szwedzki parlament skazał go na śmierć - został jednak ułaskawiony.
Na początku XVII wieku w kraju nadal panowała stagnacja gospodarcza, a szlachta emigrowała do Szwecji. Następował spadek znaczenia fińskich miast, z wyjątkiem stołecznego Turku. W 1696 roku wybuchła zaraza. Fakt, że Szwecja nie udzieliła Finlandii żadnej pomocy, obudził w Finach poczucie odrębności.
W 1807 roku Rosjanie ponownie zaatakowali Finlandię. Szwecja ostatecznie utraciła ten kraj na rzecz Rosji po podpisaniu pokoju w Hamina w 1809 roku. Rosjanie przyłączyli Wielkie Księstwo Finlandii do swojego imperium i nadali mu pełną autonomię. Dla Rosji kraj ten miał duże znaczenie strategiczne. W 1812 roku przeniesiono stolicę z Turku do Helsinek. W 1881 w ramach rusyfikacji wprowadzono język rosyjski jako jedyny język urzędowy w wielkim księstwie.
W 1910 roku w Tampere Lenin po raz pierwszy spotkał się ze Stalinem. W 1912 roku car Mikołaj II pozwolił Rosjanom na osiedlanie się w Finlandii i nadał im status równy rdzennej ludności. W 1914 roku wybuchła I wojna światowa. Kraj znalazł się pod okupacją niemiecką, z obietnicą całkowitej autonomii. Wreszcie 6 grudnia 1917 roku Finlandia proklamowała niepodległość.
Pierwszy prezydent został wybrany dwa lata później. Był nim Kaarlo Juho Stahlberg. W 1920 roku Finlandia zajęła port w Petsamo (ros. Pieczenga), uzyskując w ten sposób dostęp do Morza Arktycznego. W 1921 roku ustalono status wysp Ahvenanmaa (Wyspy Alandzkie). Miały one uzyskać szeroką autonomię.
Po II wojnie światowej prezydentem został Carl Gustaf Mannerheim (głównodowodzący armią fińską w trakcie wojen z ZSRR), a po 1946 - Juho Kusti Paasikivi. W 1952 roku odbyły się igrzyska olimpijskie w Helsinkach. Po utracie Karjali i Petsamo, głównym partnerem gospodarczym Finlandii został ZSRR. Kraj pozostał jednak politycznie niezależny od komunistów (stąd pochodzi pojęcie "finlandyzacja").
W 1991 na skutek rozpadu ZSRR rozpoczął się trwający kilka lat kryzys gospodarczy. Bezrobocie wzrosło do 18%. Pod koniec lat 90. sytuacja się poprawiła. W 1995 roku Finlandia przystąpiła do Unii Europejskiej. W 2000 prezydentem Finlandii została Tarja Halonen. Wtedy przyjęto też nową konstytucję. W 1998 Finlandia przystąpiła do strefy euro w 2002 przyjmując nową walutę. Obecnie jest jednym z najbogatszych państw świata.
Afryka
Europa
